ładowanie...

Dzieci urodzone w pierwszym kwartale mają fory, a te z ostatniego mają przerąbane

Badania, które powielano w wielu krajach wykazały, że dzieci urodzone w pierwszych miesiącach danego  roku lub sezonu osiągają dużo większe sukcesy w sporcie niż dzieci z ostatniego kwartału. Podobna sytuacja dotyczy nie tylko sportu, ale również przywództwa i częściowo również edukacji. W języku angielskim to zjawisko określa się mianem Relative Age Effect (RAE).

 

Na czym polega efekt wieku względnego?

Załóżmy, że mamy dwóch zawodników z rocznika 2015, którzy poszli do szkółki piłkarskiej. Zbyszek, który urodził się w styczniu 2015 ma rocznikowo 6-lat i przeżył 72 miesiące. Z kolei jego kolega Łukasz urodzony w grudniu 2015, choć ma tyle samo lat rocznikowo, ale przeżył tylko 63 miesiące (o 11 mniej). Zbyszek jest zatem o 17% starszy niż Łukasz. Prawdopodobnie jest bardziej rozwinięty zarówno fizycznie, psychicznie, jak i indywidualnie.

Jeśli trener piłki nożnej, któremu zależy na wyniku będzie komponował skład, to prawdopodobnie w wyjściowej drużynie znajdzie się nadreprezentacja dzieci urodzonych w pierwszym kwartale.

Co ciekawe u starszych grup wiekowych, choć różnice wiekowe się zacierają, dalej jest nadreprezentacja dzieci z pierwszej części roku. Badacze przeglądnęli statystyki składów reprezentacji od U-15 do U-18 z Belgii, Danii, Anglii, Francji, Niemiec, Włoch, Holandii, Portugalii, Hiszpanii i Szwecji. Statystycznie rzecz ujmując o każdej porze roku powinno się rodzić tyle samo utalentowanych sportowców, tak więc wyniki powinny oscylować w okolicach 25% dla każdego z czterech kwartałów. Okazało się, że we wszystkich tych krajach osoby urodzone w pierwszym kwartale stanowią aż 43% reprezentantów, zaś ci urodzeni w ostatnim kwartale stanowią tylko 9% składu. Rekordowe  były reprezentacje Niemiec i Anglii, gdzie zawodnicy urodzeni w styczniu, lutym i marcu stanowili  ponad 50% składu.

Kiedy badanie zrobiono w grupie uczestników finałowych rozgrywek UEFA U-16, U-18, U-21, kobiecej U-18 i turnieju Meridian Cup, czyli zawodników jeszcze starszych znów odnotowano, że 45% zawodników reprezentowało pierwszy kwartał rocznika, a tylko 17% ostatni.

W klubie FC Barcelona, słynącym ze świetnej akademii w ciągu ostatniej dekady w pierwszym składzie zagrało 30 wychowanków klubu. Spośród nich 22 było urodzonych w pierwszym półroczu, a tylko 8 w drugim. Badania realizowane na polskim gruncie w piłkarskiej Centralnej Lidze Juniorów dały bardzo podobne wyniki.

Podobne rezultaty badań osiągnięto w wielu sportach: hokeju na lodzie (to w Kanadzie w latach 80. dostrzeżono ten problem na poziomie rozgrywek hokejowych), sprintach, a nawet dyscyplinach takich jak strzelectwo, które przecież nie wymaga rozwoju fizycznego zawodnika. Odwrotny efekt z kolei odnotowano w gimnastyce artystycznej u dziewcząt, gdzie wiek gra na niekorzyść – tu preferowane są zawodniczki mniejsze i lżejsze.

 

To nie pora roku ma na to wpływ!

O sukcesach dzieci w danym roczniku decyduje tzw. cut-off date, czyli dzień od którego rozpoczynamy liczenie rocznika. W sporcie nie zawsze jest to 1 stycznia, czasami stosowany był np. 1 września. W Belgijskiej federacji piłkarskiej do 1997 roku, kiedy cut-off date był wyznaczony na 1 sierpnia występowała nadreprezentacja osób urodzonych w sierpniu i wrześniu. Zmiana dnia liczenia rocznika na 1 stycznia spowodowała bardzo szybką zmianę nadreprezentacji osób urodzonych w okresie styczeń-marzec.

Również w angielskiej Premiership – zawodowej lidze seniorskiej – aż 75%  zawodników występujących w sezonie 2015/2016 urodzonych było w okresie wrzesień-luty, gdyż cut-off day to był 1 września.

 

Jak do tego dochodzi?

No dobra, ale dlaczego ta różnica się nie zaciera? Dlaczego w ligach mamy więcej młodszych, 26-letnich zawodników urodzonych w pierwszym kwartale roku niż starszych o kilka miesięcy, rocznikowo 27-letnich zawodników z ostatniego kwartału?

Selekcja – to ona rozpoczyna problem. W dużej akademii piłkarskiej, gdzie jest więcej drużyn z danego rocznika nasz przykładowy Zbyszek dostanie się do drużyny I, a Łukasz do drużyny III. Druga kwestia to szanse. Drużyna Zbyszka dostanie prawdopodobnie lepszego trenera niż drużyna III, i będzie zgłaszana do rozgrywek wyższego poziomu, niż rekreacyjnie grająca drużyna III. A jeśli będą grali w jednej drużynie, to trener, któremu zależy na wyniku  będzie częściej wystawiał w wyjściowym składzie Zbyszka, natomiast Łukasz spędzi na boisku mniej minut.

To z kolei rodzi trzeci efekt, jakim jest samoocena zawodnika. U Zbyszka będzie rosnąć pewność siebie, utrwali się nawyk zwyciężania. Łukasz będzie znał swoje miejsce w szeregu, wchodził z ławki. Co więcej jest statystycznie dużo większe ryzyko, że Łukasz wcześniej zrezygnuje z gry w piłkę.

Wysoka pewność siebie oraz osiągane wyniki wpływają na motywację zawodnika – zarówno tę wewnętrzną, jak i zewnętrzną. Zbyszek sam będzie czuł, że gra sprawia mu radość. W kryzysowych sytuacjach jego rodzina i kibice również będą go wspierać, bo przecież tak dobrze mu dotąd szło i przecież ma talent.

Na końcu okazuje się, że w drużynie złożonej w dwudziestoparolatków to ci z pierwszego kwartału każdego rocznika mają lepiej rozwinięte umiejętności, motorykę i „gen zwycięstwa”, gdyż pracowali na to bardziej niż osoby urodzone w drugim półroczu.

 

Co determinuje RAE?

Pierwszy raz o relative age effect usłyszałem podczas Kongresu Psychologii Sportu. Wystąpił na nim przedstawiciel jednej z dobrych niemieckich akademii piłkarskich, który wprost powiedział, w  jaki sposób dokonują selekcji do drużyny. Głównymi czynnikami były właśnie urodzenie w pierwszym półroczu, status materialny rodziców umożliwiający opłacanie treningów i sprzętu oraz bliskość miejsca zamieszkania i centrum treningowego. Trochę włos mi się zjeżył na głowie, bo to filozofia daleka od mojej.

Dlaczego zatem wszystkie przykłady pochodzą z piłki nożnej? RAE występuje tam, gdzie jest największa rywalizacja i selekcja. Będzie bardziej zauważalny w sportach o większej popularności – w Europie to będzie piłka nożna, ale w Kanadzie to  był właśnie hokej.

Również częściej mamy do czynienia z tym efektem u chłopców i mężczyzn niż u dziewcząt i kobiet. Wynika to z faktu, że większy odsetek chłopców uprawia sport, co powoduje zwiększoną rywalizację. Trochę działają tu też role społeczne – w większości społeczeństw chłopcy chętniej rywalizują. Z kolei w wielu społeczeństwach dziewczęta i kobiety wcześniej niż mężczyźni rezygnują ze sportu np. z powodu zakładania rodziny.

 

Efekt wieku relatywnego nie tylko w sporcie

Podobny problem, ale w dużo mniejszej skali odnotowano w edukacji. Mniejsza skala wynika głównie z faktu, że nauka szkolna jest powszechna i obowiązkowa. Łukasz nie może tak łatwo rzucić szkoły. Nie mniej jednak dane ze Stanów Zjednoczonych pokazują, że osoby z początku rocznika częściej decydują się na wybór bardziej prestiżowej uczelni niż ci młodsi.

Wyobraź sobie, że w przedszkolnej grupie 5-latków pani przygotowuje przedstawienie. Jedne dzieci – prawdopodobnie te starsze – dostaną główne role, bo są w stanie nauczyć się swojej kwestii na pamięć, gdy tymczasem te młodsze będą odgrywały rolę drzewka w tle. W ten sposób rozwinięte zostaną kompetencje i samoocena dzieci starszych, gdy tymczasem młodsi nie dostaną takiej szansy.

Kiedy takie pewne siebie dziecko trafia do szkoły, wyróżnia się zaangażowaniem i podejściem do każdego przedmiotu. W oczach nauczycielki zyskuje miano „zdolnego”. To z kolei robi nam „samorealizującą się przepowiednię” – nauczyciel wierząc w zdolności ucznia będzie podświadomie go faworyzował, ale też dawał mu większe wyzwania wpływając na jego rozwój.

To zjawisko ma wpływ nie tylko na sport i edukację, ale także na zdolności przywódcze. Statystyki dat urodzenia prezesów 500 największych spółek w USA wskazały na występowanie RAE. Z głębszych analiz wynikało, że z uwagi na wcześniejsze urodziny byli oni częściej wybierani na przewodniczących klas czy kapitanów drużyn sportowych.

Są też inne negatywne skutki bycia urodzonym w ostatnich miesiącach rocznika. Statystycznie jest ich więcej w grupie osób cierpiących na ADHD, schizofrenię oraz otyłość.

 

Jak sobie z tym radzić

W nauce propozycji rozwiązań pojawiło się kilka, ale jak widać po powyższych statystykach żadne z nich (jeszcze) nie działa.

Pierwszy pomysł to  więcej podziałów w ramach roczników. Tam, gdzie jest dużo dzieci w sporcie można dokonać podziału samego rocznika zamiast robić dwie drużyny  w jednym roczniku. Jest to częściowe rozwiązanie problemy RAE. Weźmy pod uwagę, że nie każdy rozwija się w tym samym tempie. Zdarza się, ze osoby urodzone w pierwszym półroczu też staną się ofiarami tego efektu z uwagi na np. wolniejsze tempo wzrostu w danym okresie życia.

Dlatego krok dalej poszły niektóre angielskie i holenderskie akademie  piłkarskie. Tam trenerzy szacują „wiek biologiczny” zawodnika, który różni się od „wieku chronologicznego”. Nie mają problemu z tym, że w drużynie 10-latków trenuje osoba ze starszego rocznika, która w gronie rówieśników nie miałaby szans na przebicie i w efekcie prawdopodobnie zrezygnowałaby z treningów.

Istotnym czynnikiem, który wpływa na zmniejszenie tego efektu jest sama świadomość trenerów. W nowocześnie prowadzonych drużynach sportowych trenerzy dają szansę wszystkim zawodnikom. Kiedy nie nastawiają się na wynik, to częściej rotują składem lub pozycjami poszczególnych graczy. Wiedzą też, że zawodnik, który w wieku 8 lat jest wyróżniającym się graczem, raczej nie będzie nim w wieku lat 14, bo zawdzięcza swój poziom szybszemu tempu  dojrzewania, co jest chwilowe.

Na pocieszenie dodam, że zawodnicy z drugiego półrocza, którzy nie zrezygnowali w wieku nastoletnim i zostali wciągnięci w sport wyczynowy statystycznie mają dłuższą karierę. Rozwijali się w nieco wolniejszym tempie, przez co nie doświadczają tak szybko wypalenia.

 

Jeśli chcesz poczytać więcej na ten temat, to podsyłam kilka linków:

https://www.laczynaspilka.pl/federacja/wiekszy-nie-powinno-znaczyc-lepszy-jak-zapobiec-efektowi-relatywnego-wieku1

https://en.wikipedia.org/wiki/Relative_age_effect

https://core.ac.uk/download/pdf/72764531.pdf

https://www.researchgate.net/profile/Werner_Helsen/publication/7570079_The_relative_age_effect_in_youth_soccer_across_Europe/links/0fcfd50899b073ebf5000000/The-relative-age-effect-in-youth-soccer-across-Europe.pdf

 

1 thought on “Dzieci urodzone w pierwszym kwartale mają fory, a te z ostatniego mają przerąbane

  1. Bardzo ciekawe spojrzenie na wpływ wieku na osiągane sukcesy. Nigdy w życiu nie pomyślałbym, że to ma coś ze sobą wspólnego! Dzięki za ten materiał, naprawdę fajnie się go czytało 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *